3) Maddenin Ölçülebilir Özellikleri

MADDENİN ÖLÇÜLEBİLİR ÖZELLİKLERİ
Maddenin ölçülebilir özellikleri kütle ve hacimdir.

Kütle ve Kütlenin Ölçülmesi

Bir maddenin değişmeyen madde miktarına KÜTLE denir.
Kütle yanda görülen eşit kollu terazi ile ölçülür. Bir cismin kütlesi her
yerde aynıdır. Kütle birimi gramdır.
1000 gram = 1kg dır.
Eşit kollu terazi ile kütle ölçülürken eşit kollardan birine gramlar diğer bölümüne ise tartılacak maddeler konulur. Günümüzde elektronik terazilerin kullanımı yaygınlaşmıştır.

Maddeler çok küçük taneciklerden oluşmuştur. Bir maddenin bütün taneciklerinin toplamı o maddenin MİKTARINI belirler. Yani kütle, madde miktarının bir ölçüsüdür. Bir cismin kütlesi ne kadar ise madde miktarı da o kadardır. Benim kütlem 90 kg ise madde miktarım da 90 kg’dir.
Kütle birimi gram ve kilogram’dır.

KATI MADDELERİN KÜTLELERİNİN ÖLÇÜLMESİ

Maddelerin miktarını çeşitli terazilerle ölçeriz.

SIVI KÜTLELERİN ÖLÇÜLMESİ

Sıvı maddelerin büyük bir çoğunluğu litre ölçülür. Fakat tahin, pekmez
gibi akışkanlığı az olan sıvı maddeleri litreyle ölçmek zordur. Bu nedenle
akışkanlığı az olan satılırken kütleleri ölçülür. Sıvı bir maddenin kütlesini ölçmeden önce içine konulduğu kabın kütlesi
ölçülür. Boş kabın kütlesine dara denir. Bir maddenin konduğu kapla birlikteki kütlesi. Brüt kütle, net kütleyle daranın toplamından bulunur.
Örnek problem: Kabıyla birlikte tartılan bir kavanoz pekmezin brüt kütlesi
3500 gram, kavanozun kütlesi 500 gram ise pekmezin net kütlesi kaç gramdır.
Çözüm: Brüt kütle – Net kütle 3500 – 500 = 3000 gram pekmezin kütlesi.

GAZLARIN KÜTLELERİNİN ÖLÇÜLMESİ

Gaz maddelerin kütleleri de sıvı maddelerin kütleleri gibi ölçülür. Sıvıların
ölçülmesinde olduğu gibi önce gaz maddelerin konulacağı kabın darası
ölçülür. Daha sonra gaz madde doldurularak yeniden ölçüm yapılır. Son
ölçüm ile ilk ölçüm arasındaki fark gaz maddenin kütlesini verir.

HACİM VE HACİM ÖLÇÜLMESİ

Maddelerin uzayda kaplamış oldukları yere HACİM denir. Katı ve sıvıların belli bir hacimleri vardır. Gaz maddelerin ise hacimleri değişkendir. Gaz maddeler bulundukları ortamı tamamen doldurabildikleri gibi basınç uygulandığı zaman da hacimleri küçülebilir.
Sıvı maddelerin hacmi dereceli silindir ile ölçülür. Örneğin kolonyacı kolonyayı
Şişeye doldurmadan önce dereceli silindir ile ölçer. Sıvıların hacim birimi litredir. Süt, zeytinyağı, benzin, mazot, su gibi maddeler litre ile ölçülür.

SIVILARIN HACMİNİN ÖLÇÜLMESİ

Sıvı maddelerin hacmini ölçmek için DERECELİ KAP (Dereceli Silindir) veya LİTRE kullanırız.
Sıvıların ölçü birimi litredir ve ” L” sembolüyle gösterilir. 1 L’ den az olan sıvıları ölçmek için mililitreyi (mL) kullanırız. 1 L=1000 mL
Sıvıları dereceli kaplara koyduğumuzda hangi çizgiye denk geliyorsa hacmi o kadardır.

KATILARIN HACMİNİN ÖLÇÜLMESİ

Katı maddelerin hacmini ölçebilmek için sıvılardan yararlanırız. Dereceli bir kabın içine bir miktar sıvı koyarız ve ne kadar olduğunu yazarız. Sonra hacmini ölçmek istediğimiz katı maddeyi dereceli kabın içindeki sıvının içine bırakırız. Dereceli kabı kontrol ederiz. Sıvı ne kadar yükselmişse, katı maddenin hacmi o kadardır.
NOT: Gazların hacmi yoktur. Gazların hacimleri içine girdikleri kap kadardır hacimleri.

DÜZGÜN OLMAYAN KATI MADDELERİN HACİMNİN ÖLÇÜLMESİ

Düzgün olmayan bir cismin hacmini ölçmek için sıvılardan yararlanılır. Önce dereceli silindire belli bir miktar su konulur. Daha sonra hacmini ölçeceğimiz cisim dereceli kaptaki suyun içine atılır.

Düzgün olmayan bir cismin hacmini ölçmek için sıvılardan yararlanılır. Önce dereceli silindire belli bir miktar su konulur. Daha sonra hacmini ölçeceğimiz cisim dereceli kaptaki suyun içine atılır.

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE ÖLÇÜLER

Günümüzün uzunluk ve kütle ölçü birimleri olan metre, milimetre, desimetre… ve kilogram, gram, miligram 1790’lardan itibaren kullanılmaya başlandı. Ülkemizde ölçü birimlerinde, uluslararası sistem kabul edilmiştir. Bu, insan ilişkileri ve ticaret açısından kullanışlılık ve kolaylık sağlar. Cumhuriyetten önce okka, dirhem, arşın, endaze, kulaç gibi birimler kullanılıyordu. Ancak bu birimler, her zaman doğru ve güvenilir sonuçlar vermiyordu. Örneğin; insanların kulaç uzunlukları farklı olduğu için ölçümlerde yanlışlıklar ve farklılıklar oluyordu. Bir yörede on beş okka olarak tartılan bir kütle, diğer bir yörede on altı okka gelebiliyordu. Çünkü herkesin uyacağı “standart” bir okka belirlenmemişti. Ayrıca başka ülkeler, farklı tartı birimleri kullandığı için dış ticarette güçlükler yaşanıyordu.

MODERN ÖLÇÜ BİRİMLERİ NE ZAMAN ORTAYA ÇIKTI

İnsan ilişkileri ve ticarette ortaya çıkan sorunlar, Atatürk’ün talimatıyla ortadan kaldırıldı. Atatürk’ün Cumhuriyeti ilan edişinden sonra 1931 yılında modern ölçü birimlerini kullanmaya başladık.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s